Cümlenin Ögeleri

CÜMLE NEDİR?

Herhangi bir duygu, düşünce ya da ifadeyi belirten yargılardır.

-Cümleler temel ögeler olan yüklem ve özne ile yardımcı ögeler olan dolaylı tümleç, zarf tümleci ve nesne olarak adlandırdığımız ögelerden oluşur.

                                                     A)TEMEL ÖGELER

1. YÜKLEM

Genellikle cümlenin sonunda olmakla birlikte başta veya ortada da yer alabilir.

·         Sakla samanı, gelir zamanı. (Sakla ve gelir yüklemdir.)

İş, oluş, hareket bildirir.

·         Bir yılan üç yıl uyuyabilir.

·         Uzaya çıkarsanız boyunuz uzar.

·         Norveç'in başkenti Oslo'dur.

2. ÖZNE

Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da olan ögedir.

Özneyi bulmak için kim ve ne soruları sorulur.

·         Çekirgenin kulağı dizindedir. (Çekirgenin kulağı öznedir.)

·         Çin'deki hava kirliliği uzaydan görülmektedir. (Çin'deki hava kirliliği öznedir.)    

  

                       

B) YARDIMCI ÖGELER

1. NESNE

Öznenin yaptığı işten etkilenen varlığa nesne denir.

Nesne ikiye ayrılır: 

     a)    Belirtili Nesne

Yükleme sorulan neyi, kimi sorularına cevap verir.

İsmin -i hali dediğimiz belirtme halindedir.

·         Kediler şeker tadını ayırt edemezler. (Şeker tadını belirtili nesnedir.)

·         Çikolata köpeklerin kalbini ve sinir sistemini olumsuz etkiler. (Köpeklerin kalbini ve sinir sistemini belirtili nesnedir.)

     b)   Belirtisiz Nesne

Yükleme sorulan ne, kim sorularına cevap verir.

İsmin yalın hali dediğimiz, hiçbir hal eki almamış halidir.

·         Afrika'da yaşayanların yüzde 40'ı okuma bilmemektedir. (Okuma belirtisiz nesnedir.)

2. DOLAYLI TÜMLEÇ

Öznenin yaptığı işin yerini ve yönünü gösteren ögedir.

Dolaylı tümleci bulmak için yükleme neye, neyde, neyden, kime, kimde, kimden,

nereye, nerede, nereden soruları sorulur.

·         Afrika’da her gün dişleri için 96 fil öldürülmektedir.(Afrika'da dolaylı tümleçtir.)

·         Deve kuşunu beyni gözünden küçüktür. (Gözünden dolaylı tümleçtir.)

3. ZARF TÜMLECİ

Yüklemi, zaman, ölçü, miktar, yer yön bakımından tamamlayan ögedir.

Yükleme nasıl, ne zaman, zaman dik durmamıştır. (Hiçbir zaman zarf tümlecidir.)

·         Antik Mısır'da taş veya odun yastık olarak kullanırlırdı. (Yastık olarak zarf tümlecidir.)

           

Atasözü, Deyimler ve Özdeyişler

ATASÖZÜ NEDİR?

Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, bilgi ve öğüt veren kalıplaşmış sözlerdir.

1. Atasözleri kalıplaşmış sözler olduğundan bu sözleri oluşturan kelimeler yerine başka kelimeler kullanılamaz, sıralanışlarında değişiklik yapılamaz.

2. Atasözlerinin bazıları aynı veya yakın anlamlıdır.

3. Atasözlerinin söyleyeni belli değildir ve halkın ortak malıdır.

4. Atasözleri anlamlarına göre ikiye ayrılır:

a) Mecaz Anlamlı Atasözleri                    

• ·         Arpa eken buğday biçmez.(Kötü davranışın karşılığı iyilik olmaz.)
• ·         Ateş düştüğü yeri yakar.(Bir acıyı onu çekenden başkası tam anlayamaz veya aynı ölçüde üzülemez.)
• ·         Terzi kendi söküğünü dikemez.(İnsanlar başkalarına yaptıkları hizmeti kendilerine yapamazlar.)

b) Gerçek Anlamlı Atasözleri

• ·         Bugünün işini yarına bırakma.
• ·         Damlaya damlaya göl olur.
• ·         Dost ile ye, iç; alışveriş etme.

Eşek hoşaftan (Hoş laftan)  ne anlar.                             Benim adım Hıdır, elimden gelen budur.

                                                             

       Bakalım şarkıda geçen atasözleri ve deyimleri bulabilecek misin?

    

    

  

      DEYİM NEDİR?

Bir olayı, durumu, kavramı daha etkileyici anlatmak için en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan ve çoğu zaman gerçek anlamdan uzaklaşıp kendine özgü anlam kazanan kelime gruplarıdır.

1. Deyimler konuşmalarımıza derinlik katar.

2. Deyimlerle kısa ve özlü bir anlatım sağlamış oluruz.

3. Deyimler anlattıklarımızı ilgi çekici hale getirir.

·         Foyası meydana çıkmak.(Bir kimsenin önceleri belli olmayan niteliğinin sonradan ortaya çıkması.)

·         Pabucu dama atılmak.(Gözden düşmek, eskisi gibi ilgi görmemek.

4

   

  

  

       ÖZDEYİŞ NEDİR?

Düşünce, duygu ya da ilkeleri kısa ve öz bir biçimde anlatan sözlerdir.

Cümlenin İfade Ettiği Anlam Özellikleri

1.KARŞILAŞTIRMA CÜMLELERİ

Birden çok olay, kavram, durum veya kişinin benzer veya farklı yönlerini kıyaslayan cümlelerdir.

Ör: Van Gölü Eğirdir Gölü'nden daha büyüktür.

   

2. ŞART BİLDİREN CÜMLELER

Bir yargını ya da eylemin gerçekleşmesini bir koşula bağlayan cümlelerdir.

Ör: Meşe ağacı ilk elli yılını tamamlarsa palamut verir.

3. UYARI CÜMLELERİ

Karşıdaki kişiyi herhangi bir olaya karşı tedbirli olmaya çağıran cümlelerdir.

Ör: Dost ile ye iç; ama alışveriş etme.

4. ONAYLAMA CÜMLELERİ

Bir sözü, bir eseri ya da bir davranışı iyi ve güzel bulduğunu ifade eden cBir sorunu çözmek, bir amaca ulaşmak için öne sürülen fikirleri içeren cümlelerdir.

Ör: Otobüste yeşil bereli gencin, yaşlı adama yer ver vermesi yerinde bir davranıştı.

5. ÖNERİ (TAVSİYE) CÜMLELERİ

Bir sorunu çözmek, bir amaca ulaşmak için öne sürülen fikirleri içeren cümlelerdir.

Ör:Yaşam kalitenizi yükseltmek için kahvaltı etme alışkanlığı geliştirin.

6. OLASILIK (İHTİMAL) CÜMLELERİ

Bir eylem veya durumun hem olumlu hem olumsuz bir biçimde gerçekleşebileceğini bildiren, kesin anlamlar içermeyen cümlelerdir.

Ör: Bugün bir UFO görme ihtimalimiz üç milyonda birdir.

7. TANIM CÜMLELERİ

Varlıkları ve kavramaları özellikleriyle tanıtır. 'Bu nedir?' sorusuna cevap verir.

Ör: Uranüs, Güneş'e uzaklık sırasında yedinci olan ve Güneş çevresindeki dolanımını seksen dört yılda tamamlayan gezegendir.

8. ÖN YARGI CÜMLELERİ

Henüz bilinmeyen bir duruma, bir olaya ya da yeterince tanınmayan varlığa ilişkin kesin yargı bildiren cümlelerdir.

Ör: Kalın romanlar mutlaka çok sıkıcıdır.

9. VARSAYIM CÜMLELERİ

Gerçekte olamayan bir durumu olmuş gibi düşündürme anlamı taşıyan cümlelerdir.

Ör: Diyelim ki Beşiktaş şampiyonlar ligi şampiyonu oldu ne hissedersin?

Bu videoda geçen maddeleri öneri cümlesi olacak şekilde yazabilir misin?