CÜMLE NEDİR?
Herhangi bir duygu, düşünce ya da ifadeyi belirten yargılardır.
-Cümleler temel ögeler olan yüklem ve özne ile yardımcı ögeler olan dolaylı tümleç, zarf tümleci ve nesne olarak adlandırdığımız ögelerden oluşur.
A)TEMEL ÖGELER
1.
YÜKLEM
Genellikle cümlenin sonunda olmakla birlikte başta veya
ortada da yer alabilir.
·
Sakla
samanı, gelir zamanı. (Sakla ve gelir yüklemdir.)
İş, oluş, hareket bildirir.
·
Bir
yılan üç yıl uyuyabilir.
·
Uzaya
çıkarsanız boyunuz uzar.
·
Norveç'in
başkenti Oslo'dur.
2.
ÖZNE
Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da olan ögedir.
Özneyi bulmak için kim ve ne soruları sorulur.
·
Çekirgenin
kulağı dizindedir. (Çekirgenin kulağı öznedir.)
·
Çin'deki
hava kirliliği uzaydan görülmektedir. (Çin'deki hava kirliliği
öznedir.)
B) YARDIMCI ÖGELER
1.
NESNE
Öznenin yaptığı işten etkilenen varlığa nesne denir.
Nesne ikiye ayrılır:
a)
Belirtili
Nesne
Yükleme sorulan neyi, kimi sorularına cevap verir.
İsmin -i hali dediğimiz belirtme halindedir.
·
Kediler
şeker tadını ayırt edemezler. (Şeker tadını belirtili
nesnedir.)
·
Çikolata
köpeklerin kalbini ve sinir sistemini olumsuz etkiler.
(Köpeklerin kalbini ve sinir sistemini belirtili nesnedir.)
b)
Belirtisiz
Nesne
Yükleme sorulan ne, kim sorularına cevap verir.
İsmin yalın hali dediğimiz, hiçbir hal eki almamış halidir.
·
Afrika'da
yaşayanların yüzde 40'ı okuma bilmemektedir. (Okuma belirtisiz
nesnedir.)
2.
DOLAYLI TÜMLEÇ
Öznenin yaptığı işin yerini ve yönünü gösteren ögedir.
Dolaylı tümleci bulmak için yükleme neye, neyde, neyden, kime,
kimde, kimden,
nereye, nerede, nereden soruları sorulur.
·
Afrika’da
her gün dişleri için 96 fil öldürülmektedir.(Afrika'da dolaylı
tümleçtir.)
·
Deve
kuşunu beyni gözünden küçüktür. (Gözünden dolaylı tümleçtir.)
3.
ZARF TÜMLECİ
Yüklemi, zaman, ölçü, miktar, yer yön bakımından tamamlayan
ögedir.
Yükleme nasıl, ne zaman, zaman dik durmamıştır. (Hiçbir zaman zarf tümlecidir.)
·
Antik
Mısır'da taş veya odun yastık olarak kullanırlırdı.
(Yastık olarak zarf tümlecidir.)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder